Συνέντευξη με έναν αγωνιστή της Κύπρου

Ο Κώστας Μπινιάρης ξετυλίγει μνήμες και καταθέτει την προσωπική του μαρτυρία για το πώς βίωσε τον αγώνα στην Κύπρο το 1974. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, περιγράφονται τα ιστορικά γεγονότα όπως τα γνωρίζει εκείνος καθώς και οι προσωπικές του στιγμές και συναισθήματα.

Θα μπορούσατε να μου πείτε λίγα λόγια για το χρονικό του πολέμου;

Λάθη λόγω απειρίας την εποχή εκείνη οδήγησαν τον ΟΗΕ, αυτόν που αποφάσισε τελικά την ίδρυση του κυπριακού κράτους, να βάλει αυτές τις λεγόμενες εγγυήτριες δυνάμεις (τις ελληνικές δηλαδή δυνάμεις Κύπρου, τις τουρκικές δυνάμεις Κύπρου και τις αγγλικές δυνάμεις Κύπρου). Ο ΟΗΕ όρισε σε μια περιοχή έξω από τη Λευκωσία, σε κοντινή απόσταση η μία μονάδα να απέχει από την άλλη, με τους Τούρκους να γειτνιάζουμε στα 20 μέτρα μόνο. Οι μονάδες αυτές ήταν με περιφράξεις, σκοπιά και τα λοιπά όπως σε όλα τα στρατόπεδα. Δεν είχαν καμία επαφή ή κάποια συνεργασία μεταξύ τους οι δυνάμεις. Ήταν αυτόνομες και είχαν να κάνουν με το τριμερές στρατηγείο. Όταν πήγαμε εμείς κάτω στην Κύπρο παραδώσαμε τις ταυτότητες του ελληνικού στρατού και αποκτήσαμε ταυτότητα που πιστοποιούσε ότι ήμασταν οπλίτες αυτού του τριμερούς στρατηγείου των εγγυητριών δυνάμεων. Εκείνη την περίοδο, Έλληνες και Τούρκοι επιθυμούσαν την προσάρτηση με την Κύπρο. Έτσι, είχε αναπτυχθεί από την ίδρυση του κράτους, μια τάση Τουρκοκυπρίων που ήθελαν να ενσωματωθούν με την Τουρκία και πολλών ελληνοκυπρίων που ήθελαν να ενσωματωθούν με την Ελλάδα. Υπήρχαν όμως και οι αντίθετοι, εκείνοι δηλαδή που είχαν μια τάση καθαρής αυτονομίας. Την περίοδο εκείνη, ο στρατηγός Γρίβας είχε οργανώσει μια παραστρατιωτική οργάνωση με κατεύθυνση την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Ενώ οι αντίθετοί του Ελληνοκύπριοι επιθυμούσαν να γίνει η Κύπρος ένα αυτόνομο κράτος, όπως το είχε ορίσει ο ΟΗΕ. Ο Γρίβας έπαιρνε εντολές από την Αθήνα. Ήταν ένας πολέμαρχος, ο οποίος είχε όνειρό του να ενωθεί η Κύπρος με την Ελλάδα, να προσαρτηθεί η Κύπρος στην Ελλάδα. Προβλήματα μεταξύ των Τουρκοκυπρίων και των Ελληνοκυπρίων υπήρχαν ανέκαθεν.

Οι κύπριοι πολιτικοί τι ήθελαν;

Οι κύπριοι πολιτικοί ήταν μοιρασμένοι στα δύο. Οι μισοί ήθελαν η Κύπρος να μείνει ανεξάρτητη και οι υπόλοιποι μισοί να προσαρτηθεί στην Ελλάδα. Ήθελαν λοιπόν κάποιοι την αυτονομία της Κύπρου όπως είχε προταθεί κι από τον ΟΗΕ και κάποιοι ήθελαν να προσαρτηθεί η Κύπρος στην Ελλάδα. Ωστόσο, το πρόβλημα πάντα ήταν οι Τουρκοκύπριοι.

Τι θυμάστε που σας έκανε εντύπωση κατά τη διάρκεια του πολέμου;

Το πιο φρικιαστικό πράγμα που είδαν τα μάτια μου, όταν ήμουν στο νοσοκομείο της Λευκωσίας αμέσως μετά τον πόλεμο, ήταν όταν είδα από το παράθυρό μου να κατεβάζουν από ασθενοφόρα γυναίκες σε φορεία. Τα φορεία έσταζαν αίματα. Ήταν το πιο φρικιαστικό πράγμα που είχα δει, μια από τις χειρότερες εκδηλώσεις του πολέμου.

Μπορείτε εύκολα να μιλάτε γι' αυτά τα γεγονότα;

Εγώ μπορώ να μιλήσω. Κάποιοι δεν μπορούν καν να μιλήσουν. Κάποιοι δεν μπορούν να θυμηθούν. Δεν θέλουν να θυμηθούν. Είναι τόσο πικρές οι μνήμες, οι αναμνήσεις… Είναι τόσο απάνθρωπες που δεν θέλουν καν να τις θυμούνται.

Εσείς σαν στρατιώτης, σαν Έλληνας στρατιώτης, πότε αντιληφθήκατε τι γίνεται ακριβώς και ποιος ήταν ο σκοπός της παρουσίας σας εκεί;

Μου κάνεις την πιο σημαντική ερώτηση. Εγώ προσωπικά ήμουν ενημερωμένος. Ήξερα πάρα πολλά πράγματα πριν πάω. Είχα φροντίσει πριν πάω στην Κύπρο να γνωρίζω από άλλα παιδιά που είχαν υπηρετήσει στην ΕΛΔΥΚ ως έφεδροι και είχαν επιστρέψει στην Ελλάδα, όπως και από έναν αρχηλοχία, για το τι συνέβαινε εκεί . Γνώριζα ότι πάω σε μια καυτή ζώνη. Με αυτό το πνεύμα είχα πάει εκεί. Πήγα όμως γιατί έπρεπε να υπηρετήσω το υπόλοιπο της θητείας μου. Θα πήγαινα εκεί για ένα χρόνο. Δεν μπορούσα να αρνηθώ, δεν είχα την επιλογή. Τα περισσότερα παιδιά δυστυχώς δεν είχαν την ενημέρωση που είχα εγώ, αλλά κι εγώ που την είχα, δεν μπορούσα να κάνω κάτι.

Για μένα το πρόβλημα ήταν οι 3-4 μέρες πριν το πραξικόπημα. Ένας συμπολεμιστής μου, ο Γ.Π. που είχε τη μανία να ακούει τρανζίστορ το οποίο απαγορεύονταν, μου είπε: «Κώστα, άκουσα από το Μπαϊράκ (τουρκικός ραδιοφωνικός σταθμός που έκανε προπαγάνδα ανθελληνική) ότι θα γίνει πραξικόπημα, αν όχι αύριο, τη Δευτέρα το πρωί». «Τι λες ρε Γιάννη;» του λέω. «Το λέει συνέχεια, για κάτσε εδώ να το ακούσεις!». Μου είπε κι έκατσα και το άκουσα. Προανήγγειλε το πραξικόπημα που θα κάνανε οι Κύπριοι, η χούντα των Αθηνών για να ακριβολογούμε. Τότε είχαμε δικτατορία στην Ελλάδα. Πριν από ένα χρόνο, είχε αντικατασταθεί ο Παπαδόπουλος από τον Ιωαννίδη, από τον οποίο υποκινήθηκε και οργανώθηκε και τελικά εκτελέστηκε από Κύπριους πρωταγωνιστές.

Τρείς μέρες λοιπόν πριν, άκουσα για το πραξικόπημα από το Μπαϊράκ. Δεν θεωρούσα πως ήταν μια αξιόπιστη πηγή, γιατί ήξερα ότι κάνουν προπαγάνδα. Παρ' όλα αυτά το ίδιο βράδυ ακούστηκαν 5-6 εκρήξεις γύρω από τη Λευκωσία. Ήμασταν κοντά στη Λευκωσία. Τα στρατόπεδα και τα 3 των δυνάμεων απείχαν πολύ λίγο από τους τελευταίους οικισμούς της πόλης και ό,τι γίνονταν ακουγόταν. Έτσι υπήρχε μεγάλη δραστηριότητα των ανθρώπων του Γρίβα.

Ποια είναι τα συναισθήματά σας μετά από 50 χρόνια;

Τι συναισθήματα μπορεί να έχει κανείς, όταν δεν ξέρει τον σκοπό για τον οποίο πολεμούσε;

Δεν ξέραμε γιατί πολεμούσαμε. Ειλικρινά δεν ξέραμε… Παρέμεινα στο όρυγμά μου μετά από φιλοσοφική διεργασία που έκανα μέσα μου για να μπορέσω να μείνω εκεί.

Δεν έμεινα εκεί για να υπερασπιστώ την Ελλάδα.

Δεν έμεινα εκεί για να υπερασπιστώ τα κυπριακά χώματα, ούτε τους Κύπριους.

Ήξερα ότι το μόνο που μπορούσα να κάνω ωφέλιμο, ήταν να σώσω τον εαυτό μου, να επιζήσω, να υπακούσω στο ένστικτό μου. Δεν ένιωθα ότι πολεμούσα. Ένιωθα ότι έκανα υπέρβαση.

Πώς νιώθετε τώρα που υπάρχει αυτή η απόσταση των 50 χρόνων από εκείνες τις ημέρες;

Η απόσταση του χρόνου δεν σβήνει μερικά πράγματα. Τα ξαναβλέπεις. Δεν σβήνει. Τα βλέπεις ξανά και ξανά… Πώς; Διαφορετικά; Όχι!! Έτσι όπως τα βίωσα, έτσι όπως ένιωσα, έτσι τα λέω, έτσι τα νιώθω και σήμερα. Νιώθω ότι η λέξη απογοήτευση με εκφράζει. Το χειρότερο ήταν αυτό, το ότι δηλαδή είχα κάποια ενημέρωση πριν πάω εκεί, ακόμα έζησα όσα έζησα εκεί, είδα και άκουσα τις βόμβες, άκουσα τον Μπαϊράκ να λέει όλα αυτά που είπα πριν και έρχεται η μέρα της 20ης Ιουλίου που γίνεται η απόβαση και μπαίνω σε πόλεμο.

Πού να βρω και πού να πατήσω ηθικά;

Ο Έλληνας που πολέμησε στην Αλβανία είχε ερείσματα ηθικά. Εγώ με ποιο ηθικό στήριγμα μέσα μου να κρατήσω το όπλο; Πού να το βρω; Ήμουν ξεγραμμένος κι αυτό δεν αποδείχθηκε μόνο τότε, αποδείχθηκε και κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου χρόνου που έμεινα στην Κύπρο, μέχρι τις 19 Μαΐου του 1975. Μας είχανε ξεγράψει. Ήμασταν εμπειροπόλεμοι, λέει, και έπρεπε να μείνουμε εκεί, έτσι μας είπαν. Είχε αλλάξει η κυβέρνηση τότε, δεν ήταν χούντα πια. Είχαν γίνει εκλογές, είχε ψηφιστεί η προεδρική δημοκρατία και ενώ είχαν γίνει όλες αυτές οι αλλαγές, εγώ ήμουν ακόμα στην Κύπρο χωρίς τροφοδοσία. Είχα αγοράσει παπούτσια αρβύλες από το γιουσουρούμ της Λευκωσίας, γιατί δεν είχα παπούτσια. Κοιμόμουν σε ρεματιές με κάτι νάιλον από θερμοκήπια που κλέβαμε από δω και από κει στην ύπαιθρο. Δεν είχαμε στρατόπεδο. Ένα όπλο κι ένα κράνος μού θύμιζε ότι ήμουν φαντάρος. Τίποτε άλλο. Ούτε μέσα μου ούτε έξω μου. Με κάτι μπλουτζίν ήμουνα εκεί πέρα. Είχα να κάνω μπάνιο τεσσεράμισι μήνες. Να μη σας πω, πώς έκανα το πρώτο μου μπάνιο, θα σκάσετε στα γέλια. Σε έναν πόλεμο συμβαίνουν τραγικά πράγματα, αισχρά αλλά ταυτόχρονα και κωμικά. Κωμικοτραγικά πράγματα.

Πείτε μου κάτι αστείο που ζήσατε εκεί;

Δεν θα σου πω κάτι αστείο, θα σου πω κάτι σημαντικό. Μετά τον πόλεμο αρκετούς μήνες μετά, είμαστε με μια παρέα και συζητάμε γιατί πολεμήσαμε και γιατί δεν πήραμε δρόμο να φύγουμε. Είχε πέσει αυτό το ερώτημα όταν ήμασταν ακόμα στην Κύπρο και πήρα κι εγώ μέρος. Ήμασταν μια παρέα 6-7 ατόμων. Κάποιους τους ήξερα λίγο περισσότερο, άλλοι ήμασταν στο ίδιο κλίμα και μπορούσαμε να συζητήσουμε ένα τέτοιο ερώτημα κι έλεγε ο καθένας την άποψή του. Οπότε είπα κι εγώ: «Εντάξει ρε παιδιά! Και η Κύπρος ελληνική είναι, Έλληνες κι εδώ, γι' αυτό μείναμε». Ο άλλος είπε «βρε θα περνάγαμε στρατοδικείο, θα μας εκτελούσανε, θα μπαίναμε φυλακή, δεν θα απολυόμασταν ποτέ από τον στρατό!». Το πιο καλό και ουσιαστικό το είπε ο Καρδιτσιώτης. Θα σας πω εγώ γιατί πολεμήσαμε και δεν φύγαμε απ' το μέτωπο! «Δεν φύγαμε γιατί είχαμε Τούρκους απέναντι». Από παιδιά ακούμε για τους Τούρκους. Δεν φύγαμε για κανέναν από όλους τους άλλους λόγους, παρά μόνο γι' αυτό που είπε ο Καρδιτσιώτης, γιατί είχαμε τους Τούρκους απέναντι. Ήταν η πιο μεγάλη αλήθεια που ακούστηκε εκεί. Η επιλογή μου τελικά είχε αυτό το κίνητρο. Γι' αυτό συμμετείχα και έμεινα στο όρυγμά μου και πολέμησα όσο πολέμησα μαζί με τους άλλους. Το τι είδαν τα μάτια μου, το τι μύρισε η μύτη μου, δεν μπορώ αυτά να τα πω σε ένα παιδί.

Τι σας έχει απογοητεύσει πιο πολύ;

Η μεγαλύτερη απογοήτευση σήμερα είναι ότι το ελληνικό κράτος άργησε πάρα πολλά χρόνια να μας αναγνωρίσει ως πολεμιστές της Κύπρου. Μας είχαν κατατάξει ως πολεμιστές του 1940!! Σα να μην είχε γίνει ποτέ πόλεμος στην Κύπρο, σα να μην πολεμήσαμε ποτέ εκεί, σα να μη σκοτώθηκε ή τραυματίστηκε ποτέ κανείς εκείνο το καλοκαίρι του '74. Μόνο τα τελευταία χρόνια μας αναγνώρισαν σαν αγωνιστές της Κύπρου και παίρνουμε κάποια χρήματα μαζί με τη σύνταξη μας κάθε μήνα. Τι να λέει όμως και αυτό μπροστά σε όσα ζήσαμε; Δεν υπήρξε ποτέ καμιά ψυχολογική στήριξη.

Με απογοητεύει, επίσης, η διαπίστωση ότι πολλοί Έλληνες, ενήλικες πολίτες, δεν θέλουν να ξέρουν τίποτα σχετικά με την Κύπρο. Δεν τους ενδιαφέρει τίποτα. Αδιαφορούν. Ντρέπομαι λοιπόν για λογαριασμό όλων εκείνων που δεν έχουν την αίσθηση ότι πρέπει να γνωρίζουν την ιστορία του τόπου τους και της χώρας τους και ασκούν το πολιτικό τους δικαίωμα.

Έχετε επικοινωνία με τους συμπολεμιστές σας και, αν ναι, τι συζητάτε;

Η πλειοψηφία των συμπολεμιστών μου θέλουν πολύ να μιλούν. Θέλουν να θυμούνται αλλά δεν τολμούν. Θέλουν να μιλούν με ανθρώπους που δεν γνωρίζουν. Με τους συμπολεμιστές μου μιλάμε με τις ώρες και νιώθουμε ευχάριστα γιατί είμαστε καλά, γιατί είμαστε ζωντανοί και μπορούμε και μιλάμε γι' αυτά που ζήσαμε…

Είναι αρκετά φορτισμένος σπάει η φωνή του και λέει το εξής…

Γιατί θέλουμε να μη χαθεί αυτό το πράγμα που βιώσαμε από μέσα μας. Είναι φοβερό αυτό. Μιλάμε με τον φίλο μου με τις ώρες στο τηλέφωνο για να με ακούει και για να τον ακούω. Αυτή είναι η συναισθηματική μας κατάσταση σήμερα. Απογοητευμένοι από την ελληνική πολιτεία, από τους πολίτες που αδιαφορούν, που δεν θέλουν να ακούνε για τον πόλεμο. Ο πόλεμος είναι κάτι το φοβερό. Αυτό μη σας διαφεύγει.

Συνέντευξη: Φιλίππογλου Λυδία